OFİS ÇALIŞANLARINDA SIK GÖRÜLEN KAS İSKELET SİSTEMİ HASTALIKLARI VE KORUNMA YÖNTEMLERİ

Uzun süre bilgisayar kullanmak zorunda olan ofis çalışanlarının ‘bütün gün oturuyorum, neden her yerim ağrıyor’ diye şikayet ettiğini sıklıkla görmekteyiz. Güvenli bir yer gibi görünse de kas iskelet sistemi sorunlarına en çok maruz kalan kesimlerden biri de ofis çalışanlarıdır. Mesai saati boyunca ekran karşısında sürekli tekrarlayıcı hareketler yapmak zorunda kalan çalışanlar, uygun olmayan masa düzeni, uygun olmayan oturma pozisyonu, vücut yapısını zorlayıcı oturma, kalkma, uzanma hareketleriyle, önceleri hafif ağrılarla başlayan gittikçe ağırlaşan ve işgücü kaybına neden olabilecek birçok sağlık sorunu yaşayabilirler. Ofis çalışanlarında en sık görülen kas iskelet sistemi sorunları: kas zorlanmaları, tendinit adı verilen tendon iltihaplanmaları, karpal tünel veya ulnar tünel sendromu adı verilen sinir sıkışmaları, bel ve boyun fıtıkları ve kireçlenmelerdir. Ayrıca kas iskelet sistemi hastalıkları yanı sıra göz sorunları, baş ağrısı, yorgunluk, halsizlik ve psikolojik problemler da ofis çalışanlarında görülebilen başlıca sorunlardır.

Ofis çalışanları, uzun süreli aynı kaslara yük bindiren tekrarlamalı hareketler, duruş ve oturuş bozukluğu, iş yetiştirme, zaman baskısı ve stres nedeni ile sıklıkla kas zorlanmalarına maruz kalırlar. Masa başı çalışanlarda artmış sıklıkla boyun ve üst ekstremite sorunları görülmekle birlikte endüstriyel çalışanlarda bel ve alt ekstremite sorunları daha sık görülmektedir.

Masa başı çalışanlarda sık görülen kas iskelet sistemi hastalıklarında  sıklık cinsiyete göre belirgin bir farklılık göstermez. Hem erkek hem de kadın hastalar benzer risklere maruz kaldıklarından boyun bel veya el bileği sorunları benzer sıklıkta görülmektedir.  Hastalıklara yakalanma sıklığı cinsiyetten çok vücudun ve ekipmanın kötü kullanımı yanısıra fiziksel kondüsyon eksikliğine, daha önce geçirilmiş hastalıklara ve yaşlanmaya bağlı olarak artabilmektedir. Ayrıca kişinin yaşam biçimi de önemlidir. Dengesiz ve sağlıksız beslenme, kötü alışkanlıklar, vücudu zorlayabilecek ağır sporlar, ağır ev işleri, uyku sorunları ve yeterli dinlenememe de kas iskelet sistemi hastalıklarına yakalanma sıklığını arttırmaktadır.

Bu ağrıları önlemek veya azaltmak azaltmak için yapılacaklar ve bilgisayar başında ideal oturuş pozisyonu:

Ofisteki başlıca ergonomik sorunları sıralarsak: bükülmüş bilekler, gerilmiş kollar, kaldırılmış omuzlar, bükülmüş veya öne uzanmış boyun, görme sorunları, bükülmüş bel, desteklenmemiş bel, uzun süreli sabit pozisyonlar, kötü pozisyonda sık tekrarlayan hareketlerdir. Doğru oturuş pozisyonu beli ve sırtı destekleyecek bir sandalye ile dik oturuştur. Sadece bel desteği kullanılması ile ofis kaynaklı bel ağrılarının büyük bir kısmı önlenebilmektedir. Kollar masa yüzeyinden aşağıda veya yukarıda tutulmamalı, dirsekten  90 derece bükülü ve ön kol yere paralel olmalıdır. Bileklerin bükülmesi veya masa kenarına dayalı tutulması sinir sıkışmalarına neden olur. Diz ve kalça aynı seviyede veya diz hafif yüksekte olmalıdır. Ayak altına hafif bir yükselti konulabilir. Böylece baldır ve uyluklara sandalyenin basınç yapması engellenir, bu basınç bacaklarda dolaşım bozukluklarına neden olabilir. Sandalyenin yüksekliği ve arkalığı ayarlanabilir, kolluklu, devrilmeye karşı güvenli, beş tekerlekli olması uygundur. Bilgisayar direk karşıda olmalı boyun veya belden dönerek çalışılmamalıdır. Bilgisayar göz seviyesinde olmalı, monitörün üst kenarı göz seviyesini aşmamalıdır. Monitör temiz, eğimi ayarlanabilir, titremeyen, ışık filtreli, yükselticili ve uygun büyüklükte olmalıdır. Klavye parlamamalı, rengi nötr olmalıdır. Mouse kablosu uzun olmalı, ele uygun olmalı (çok küçük mouselar yaralanmaları arttırır), kolayca hareket edebilmelidir, bileği bükerek kullanılmamalıdır (destekli, bileği düz tutan mousepedler kullanılabilir). Sürekli veri girişi yapanlar için ekrana monte edilebilen döküman tutma aparatları kullanılabilir. Telefonla çok konuşuluyorsa boyun bükülü tutulmamalı, kulaklık kullanılmalıdır. Mola verilerek çalışılmalıdır,her 1 saatlik çalışma sonunda 10 dakika ara verilmelidir. Ortamın sıcaklığı, nem seviyesi, hava akımı seviyesi ve aydınlatması uygun olmalı, gürültülü olmamalıdır.

İş yerinde, işe başlamadan önce veya molalarda uygulanabilecek germe ve ısınma egzersizlerinin kan dolaşımını arttırarak yorgunluğu, zorlanmayı azaltmada yararlı etkileri vardır. Egzersiz yaparken nefes tutulmamalı, az sayı ile başlanarak giderek yoğunluk arttırılmalıdır. Egzersize düzgün doğru duruş veya oturuş ile başlanmalıdır. Her hareket eklem hareket açıklığının sonuna kadar yapılmalı, burada 5sn tutulmalı, daha sonra başlangıç pozisyonuna dönülmeli ve 3 er set yapılmalıdır. Boyun öne, arkaya, her iki omuza doğru yanlara bakacak şekilde ve kulak memesi omuz doğru eğilecek şekilde her iki yana tek tek yapılmalı, beşer saniye son noktalarda beklenip başlangıç pozisyonuna dönülmelidir. Omuzlar için kulak memesine doğru kaldırma, omuzlarla geriye doğru daireler çizdirme yapılabilir. Dik otururken eller belde dirsekler geriye doğru, kürek kemikleri arka ortada birbirine yaklaşacak şekilde sırt kasları çalıştırılabilir. Eller sırayla göğüs hizasında, çene hizasında ve göz hizasında birleştirilerek hafif itme hareketi ile göğüs ve sırt kasları çalıştırılabilir. Elleri tek tek, bilekten diğer el yardımı ile yukarı ve aşağı bükerek kol ve bilek kasları gerilebilir. Ayakta kollar yukarıya ve yukarı ve yana uzanma hareketleri ile gövde kasları esnetilebilir. Eğer egzersiz yaparken ağrı ve rahatsızlık hissi oluşuyorsa mutlaka bir fizik tedavi uzmanına başvurarak sorun tespit edilmeli ve egzersizler buna göre gözden geçirilmelidir.

İşe bağlı kas iskelet sistemi hastalıkları erken evrede çalışırken ortaya çıkar dinlenmekle geçer ve performansı etkilemez. Orta evrede işe başlamakla ağrı başlar dinlenmekle tam olarak geçmez ve performans azalmaya başlar. İleri evrede ise dinlenmekle geçmeyen, istirahatte ve geceleri de devam edebilen, performansı etkileyen ağrı şikayeti vardır. Orta ve ileri evrede ağrı şikayeti olan hastaların mutlaka doktora başvurması gerekir. Ağrı ataklarının önlenebilmesi veya azaltılması için öncelikle iş yerindeki risklerin tespit edilerek ortadan kaldırılması önemlidir. Bunun için hasta eğitimi önceliklidir. Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın Nisan 2013’de yürürlüğe koyduğu “Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” ile işverenleri ofis ortamında çalışanların ergonomik risklerinin ortadan kaldırılması veya en aza indirilmesi için her türlü sağlık ve güvenlik önlemlerini almakla yükümlü kıldığını da hatırlatmak gerekir. Ergonomi eğitimleri tüm dünyada giderek artmaktadır. Ofis çalışanlarına verilecek 90 dakikalık ergonomi eğitiminin verimi yüzde 18 arttırdığı tespit edilmiştir. Ergonomi başlı başına bir bilim dalıdır ve gelişmiş ülkelerde hem işveren hem de çalışanların eğitimi için başvurulmaktadır. Maalesef ülkemizde bu tip ergonomi eğitim programları oldukça yetersizdir.

İşe bağlı kas iskelet sistemi hastalıkları çoğunlukla eğitim, iş ortamını düzenleme, uygun egzersiz programları, basit ilaç ve ortez tedavileri ile düzelir. İleri olgularda Fizik Tedavi ile yüksek tedavi başarısı sağlanmaktadır. Bel boyun fıtıkları, kireçlenmeler, sinir sıkışmaları tendinitler gibi hastalıkların çok küçük bir kısmında cerrahi tedavilere başvurmak gerekir. Bel fıtıkları için örnek verecek olursak: Tüm bel fıtıklarının sadece %2-5 kadarı cerrahi gerektirir. Ameliyat olanların ise en az %20 kadarında ise bel ağrısının devam etme ihtimali vardır. Bu sebeple ofis çalışanlarına, ofisteki riskleri minimuma indirerek, düzenli egzersiz yapmalarını; boyun, bel, omuz, kollar ve ellerde ağrı uyuşma hareket kısıtlılığı gibi şikayetleri varsa bir Fizik Tedavi uzman doktoruna başvurarak hastalık erken evrede iken, henüz kronikleşmeden önlem almalarını tavsiye ediyoruz.

Uz.Dr. Aslı TURAN

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı

Özkaya Tıp Merkezi © 2015 Tüm Hakları Saklıdır.